Featured

Ejaan Bahasa Madura

Ejaan (fonologi) Bahasa Madura terus mengalami perbaikan dan perkembangan dari masa ke masa. Mulai dari ejaan kuno Soekarno, Djarum, dlsb semenjak belum ada aksara c dan y, hasil Sarasehan 1973, hingga yang terbaru adalah ejaan hasil konsinyasi (kongres) yang diprakarsai oleh Balai Bahasa Surabaya (2008-2011).

Berikut ini pedoman ejaan yang baru hasil kongres 2011 yang telah diresmikan tahun 2014.

Rora Bhâsa

A. Pengertian

Dalam sementara pengertiannya adalah bahasa khas orang Madura yang sebenarnya salah, tapi tidak baik disalahkan karena bahasa tersebut telah menjadi kebiasaan dan sudah dianggap lumrah. Rora Bhâsa éngghi ka’ḍinto bhâsa sê sala namong kappra tor ta’ kêngêng êsala’aghi. Dalam definisinya yang lain, Rora Bhâsa adalah cara orang Madura mengungkapkan bahasa dengan cara menyingkat kalimat, yakni: asal kalimat tersebut dapatlah dimengerti oleh yang diajak bicara. Contoh, sebagaimana berikut.

1. Naé’ nyéor

Kalau diucapkan secara langsung dalam bahasa Indonesia, maka kata tersebut memiliki arti: naik kelapa. Perhatikan kalimat berikut:

Oréng rowa mon soro naé’ nyéor cé’ leppé’na. Ngalacat sakejjhâ’ân, temmo la ḍâpa’ ka col-oncol! (Betapa orang itu lihai banget manjat kelapa. Tereng-tereng.. tiba-tiba sudah sampai di puncak pohon!)

Mana mungkin orang naik kelapa? Yang benar adalah, ‘naik pohon kelapa untuk lalu mengambil buahnya‘.

2. Ngandhel biddhâng

Dalam contoh rora bhâsa yang lain disebutkan: ngandhel biddhâng, memasak wedang. Padahal, yang dimaksudkan di sini adalah memasak air untuk dijadikan wedang, bukan masak wedang. Karena dalam Kamus Besar Bahasa Indonesia, wedang adalah air yang mendidih sebagai bahan utama minuman yang sifatnya adonan.

Hal bahasa ungkap yang demikian, di kalangan orang Madura, tidak bisa disalahkan. Karena, kalimat yang sifatnya disingkat tersebut (langsung pada inti pembucaraan) telah menjadi kebiasaan dan sudah dianggap lumrah. Dalam artian, walaupun perihal yang dibicarakan si pembicara tidak lengkap sebagaimana mestinya, namun maksud atau artinya sudah cukup/dapat dimengerti oleh orang yang diajak bicara.

B. Contoh Lain Rora Bhâsa

3) Matoro’a jhuko’

Na’! Éya’ sêngko’ matoro’a jhuko’. (Nak! Ini saya titip ikan, ya!)

Demikian. Padahal yang disodorkan untuk dititipkan (sé épatoro’) bukan ikan (jhuko’), melainkan uang. Tentu, sepintas lalu, bahasa tersebut memiliki arti yang salah. Namun, anak yang menerima titipan tersebut justru sudah sangat mengerti terhadap maksud yang diinginkan oleh ortunya. Yaitu, jika diucapkan secara lengkap, maka bahasa kalimatnya akan menjadi: Na’! Éya’ péssé. Séngko’ matoro’a, melléyaghi jhuko’, yâ! Yakni, “Nak! Ini uang. Tolong belikan ikan, ya!”

Demikian, dan masih banyak lagi contohnya. Antara lain adalah sebagai berikut:

a) ajâgâ maléng (menjaga maling), maksudnya adalah menjaga kampung agar tidak kemalingan; b) ngalê somor (menggali sumur), maksudnya adalah menggali tanah untuk dijadikan sumur; c) mokkal kalambhi (membuka baju), maksudnya adalah membuka kancing-kancing baju agar dapat membuka keseluruhan baju; d) nyolet marḍâ, menyalakan bara api, maksudnya adalah menyalakan sesuatu agar jadi bara untuk lalu dapat membakar sesuatu yang lain, dlsb.

C. Rora Bhâsa dalam Karya Sastra

Berikut ini adalah puisi karya Soemarda Paranggana yang di dalamnya mengandung karakter ungkap sebagaimana khas ungkap rora bhâsa orang Madura.

Caréta ḍâri ḍâlem Lomarina

1
Na’-kana’ lancéng ngeppé’ kétab, kadhibi’án maso’
Ka ḍâlem alas. Narabhâs, ré-saréyan
Ḍâ’emma ongghuna taséngsal
Sabâgiyân sé sempal ḍâri
Abâ’na ḍulumanna?

Bâriyâng toro’ jhâlân abâ’na ngambâng
Sabutér ngetter, ngagedder, dhi-kadhiyâ ngacelleng
Nyandher, aghâghâp lembu’ ḍâun é ḍâḍâna

Bilà tapapas bhâreng burombu tabâ bâtobâto bàlikèr
Abâ’na néngkong, tanangnga arako’ ghàn
Satompo’. Polapola éngghâḍiyâ asaloy
Aténa sé tapéngsor

Aré taséllem
Bulân nyandher nyarenḍem
Sonar épon ngaséyap melka alas
Mapaḍḍhâng ora’na ranca’ é sessel ḍâun

2
Na’-kana’ ghâpanéka terros nyalosop
Ka ḍâlem nab-anabhân. Atolé kangan bân ka kacér
Ré-saréyan bâḍâna kabhâr, ponapa sabâb dhâddhi toppal
Sabâgiyân ḍâri abâ’na ḍulumanna

Toron ongghâ ḍâri lembâ ka ghunong
Torkaḍhâng maso’ ka ḍâlem ghuwâ patapa’an
Kalowarra, ajhâjhâk alam saloka; nalékték
Oca’ sé samasténa:

Élang bânné élang
Nyélona dhâddhi okara
Tasangsang dhâddhi parkara

3
Ḍâ’ bârâ’ ka téngghina
Kétabbhâ épékol neng bhâuna
Ampon berrà’ pajhâlânna
Ka jhurâng ngantol sanḍâllâ édhina

Sa’ellana ḍâpa’ ka astana
Rora bhâsa sé saongghuna
bâkto lagghi’ bâḍâ sowarghâna
juju’na aḍhâbu sapanéka:

Cong! Coma sakeccap ḍâlem oca’
Ca’na bâ’na taḍâ’ arténa, namong sé saongghuna
Sabbhân oca’ réya pasté ngonḍhu du’ana. Dhàddhi, séngko’
Matoro’a kembhâng bighina dhunnya
Paghi’, coma ḍâ’ bâ’na!

Sapanèka caréta ḍâri sorat angghidhânna
sé éjhumbu’ ḍâri ḍâlem lomarina.

Bàngkal. Mei -Juli, 2016

Bhângsalan Madhurâ

A.    Pengertian

Adalah bentuk atau gaya ucap sastra Bahasa Madura yang memiliki rasa bahasa yang unik; menyembunyikan ‘arti kata’ yang tidak langsung. Yakni, dengan cara mencari kata longêt (bahasa yang menarik, bumbu kalimat) yang diambil dari kata asal (kependekan nama) dari bhângsalan yang dikandung dalam okara (kalimat) tersebut.

Untuk membuat kalimat bhângsalan, sebelumnya kita harus menemukan terlebih dahulu kata kerja yang berakhiran suku kata dengan bunyi (fonem) seperti bunyi akhir suku kata dalam kata ‘temmo‘ tersebut, yaitu ‘mo‘. Contoh: samo-nemmona, mo-temmo, tatemmo, atau lain sebagainya. Contoh beberapa kata kerja yang berakhiran suku kata dengan bunyi ‘mo’ tersebut disebut sebagai panebbhus/maksod
(penebus/maksud) dari bhângsalan.

Ketika hendak dijadikan okara/kalimat bhângsalan, kata temmo tersebut harus ‘disembunyikan’ (tidak diletakkan dalam kalimat). Hal ini bertujuan demi lebih menggelitik telinga pendengar saat kalimat/okara tersebut kita ucapkan. Adapun contohnya adalah sebagai berikut.

B.    Contoh Bhângsalan dalam Kalimat

v Contoh 1

      Sebagaimana telah diterangkan di atas, bahwa dalam kalimat bhângsalan, panebbhus atau arti dari kata bhângsalan haruslah disembunyikan (tidak diletakkan dalam susunan kalimatnya). Kalau mengaca pada susunan kalimat dalam gramatika Bahasa Arab, kita kenal ini dengan istilah kalimat mustatir (tersimpan).

      Perhatikan contoh berikut:

Éyatorè ḍhâ’âr pasaéyaghi. Nyê’-konyé’ ghunong, samo-nemmona ka’ḍinto, Ka’ Towan!

Artinya: “Dipersilahkan! Makanlah dengan lahap, Tuan! Inilah apa adanya yang bisa kami haturkan”.

Adapun rincian bhângsalan dalam kalimat tersebut dapat kita rinci sebagaimana dalam tabel berikut:

 

Kata bhângsalan

Penebbhus/arti

Panegghes/maksud

Nyê’-konyê’ ghunong

Temmo

Samo-nemmona

 

Disembunyikan dalam kalimat

 

v Contoh 2

Dalam satu kalimat bhângsalan, boleh hukumnya meletakkan beberapa panegghes sebagaimana dalam contoh kalimat berikut.

“Bilâ anḍi’ otang, ma’ ngembhâng pênang; lajhu toḍus sê nyapa‘a; bila tagheppok ê jhâlân, robâna dem-nyalendem pa-maloppa; ta’ ênga’ ka sê ghi’ ngênjhâma, bhâsana kosé seddhâ’ ghenna’ bân palappana!”.

Untuk melihat rinciannya dalam format skema, berikut keseluruhan artikel ini, silahkan klik tautan ini >>  BHANGSALAN

C.   Contoh Lain Bhângsalan

Dalam menyusun kalimat bhângsalan, sekalipun kita dituntut dan diatur agar memperhatikan beberapa pokok kuncinya, yaitu: kesesuaian antara bhângsalan, panebbhus, dan maksudnya namun kita bebas menentukan tutur kasar-halus dari kalimat bhângsalan itu sendiri. Agar semakin jelas, mari kita perhatikan dua contoh dari satu bhângsalan berikut ini.

1.      Cong, séngko’ bâ’na réya ḍâ-paḍâ buwâ célo’, Cong! Sénga’, yâ.. ajjhâ’ ngacér naréma bâberri’na oréng!

2.      Mélana bhâdhân kaulâ sadhâjâ ka’ḍinto namong buwà célo’, samé-samé ngalécér ngarep syafa’attépon Kanjeng Nabbhi Muhammad Rasulullah.

Adapun rangkuman beberapa contoh bhângsalan yang bisa kita masukkan dalam kalimat, di antaranya adalah sebagai dalam tabel
berikut.

 

No.

Bhângsalan

Panegghes/Arti

Panebbhus/Maksud

1

Nyé’-konyé’ ghunong

Temmo

Samo-nemmona, mo-temmo, atemmo, blsm (bân laén samacemma)

2

Kalowang kènè’

Bhâbbhuru

Ru-kabhuru, ru-bhuruwân, ru-taburu

3

Tekko’ rabâ

Bârâkay

Kay-rakayan, bây-kerbâyân

4

Kotémpa kéné’

Pennyo

Nyo-lonyo, nyo-ngaronyo, ngaronyowan kabbhi

5

Pennyo rajâ

Kotémpa

Pa-maloppa, apa-sompa, pa-sapa’an

6

Ghângan aménḍhâ pajung

Kolat

Dhulat, mancélat, blsm.

7

Kalambhi ḍâlem

Kotang

Tang-taotang, aghentang, natthang

8

Talé tépés ḍàri ghâdhebbhung

Lényéng

Jhâ’ nyéng-ranyéng, jhâ’ nyéng-manyéng

9

Ngembhâng nyamplong

Saré

Ré-nyaré, ré-saréyan, ré-takaré

10

Ngembhâng pénang

Palopa

Pa-maloppa, pa’-loppa’an, pa’-talompa’, pa’-sapa’an

11

Bâlâng Paghâr

Ghigghiri

Éghigiri, aghir-ghigir, jhâ ghir-méngghir, paméngghir, blsm.

12

Paghâr perréng

Kékés

Péngkés, nangkés, birkés, blsm.

13

Obi mabu’

Ghâḍḍhung

Ḍung-téḍungan, tatéḍumg, ḍung-matéḍung, onḍung, blsm.

14

Jhuko’ songay ajhângghâr

Bhutthok/bhetthok

Ghutthok, patotok.

15

Kébân sarmo neng é tasé’

Mé-émé

Jhâ’ mé-carémé

 

 

Pidato Bahasa Madura

NGAJI BASA, NGAJINE BADAN

Assalamu’alaikum wr. wb.

Ka’atora dha’ se molja: Katowa TP PKK Kacamadan Kottha Songennep. Se molja: Dewan Juri, Pengurus TP PKK Disa otaba Kalora’an Kottha Songennep.

Para rabu se ekasennengnge Allah..

Alhamdulillah… Kabidan ator, langkong parjuga, ngereng badan kaula sadaja areng-sareng ngonjuggagi poji sokkor dha’ Se Amorba jagat: Allahu Subhanahu wa Ta’ala.. Pramela kantos mangken, badan kaula sadaja same kaparengan ne’mat sehat, sempat, tor baras salamet. Kantos badan kaula sareng Ajunan sadaja bisa agi-panggi neng e ka’dhinto kennengngan se, insya’allah, possa’ kalaban rahmat tor inayah-epon Allah Swt., dhalem lampa>> kadiponapa meyara salpa’ tatakrama sangkolan kona, tor kadiponapa tareka kaangguy gung-ngogunge pottra-pottre badan kaula sadaja sopaja terros lebura ajar; kabbru atena kaangguy marabak Basa Madura; emot ja’ Basa Madura paneka aropa’agi basa sangkolan, basana bangaseppo.

Basa nodduwagi bangsa. Kadiponapa pottra-pottre’epon badan kaula sadaja, pagi’, dhugga dha’ tenggi rassana Basa Madura. Abasa kalaban petotor se lerres, sae kapeyarsaepon, tor andhap asor kalaban ngagem ondhagga basa dhalem peyatoran sabban arena: “basa sangkolan” badan kaula sadaja, sokkla Basa Madura!

Basa agandhu’ tatakrama. Daddi, na’-kana’ se eburuk dhalem kaluwarga se ngarte dha’ sorot-sanderra basa, barenteng dha’ baburugan agama, insya’allah, pagi’ bakal tombu daddi oreng se koko, sodek tengka gulina. Sapaneka, kantos ekasennengnge tor ekasengkae sareng magarsare-epon. Na’-kana’ gapaneka ta’ semo adha’ar neng e restoran mewa, ompamana, namong oneng kadiponapa semona adha’ar neng e barung. Sadarajat rampa naleka bu-dhabuwan sareng kapangraja, namong ta’ ngajine tenggi pangala’ naleka acaca ban oreng e tengnga teggal. Saka’dhinto, na’-kana’ gella’ ngarte: ngennengnge kennengnganna.

Para rabu se same jimet parjuga…
Na’-kana’ badan kaula sadaja moga ta’ todhusa ngonjuk Basa Madura, merte lomra budhaja se pon kappra, tor terros ngagaliya baburugan-baburugannepon bangaseppo. Amet, asallem dha’ oreng seppona, e tempona mangkada dha’emma’a bisaos. Ngolok salam, nokthok labang sabellunna, manabi namoy dha’ tatanggana. Ta’ lebur dur-nyalodur, lebur nyapora, tor oneng kadiponapa ngajine bagussa oreng engatasen aba’na.

Saka’dhinto, gampang kerana parkara e attas ekoca’agi namong, moga barenteng badan kaula sadaja aburuk pottra-pottre bangsa ka’dhinto badha’a ollena, ta’ kare lempona; kabitonga ibada monggu dha’ Allah Swt.

Laen dhari gapaneka, Para rabu.. Jugan ta’ loppa’a, moga raka-raji sabarundhut rumah tangga (ebu bisareng ramaepon) sampa-rampa panggaliyannepon: ngopene becce’ tatakramana pottra-pottrena. Maratene, kadiponapa terda’na basa tor tengka gulina ana’ potoepon. Kantos na’-poto badan kaula sadaja daddi na’-kana’ se ta’ lebur lecek. Parlo ekagali, tanto ka’dhinto masthe emolae dhari basa tor tengka gulina reng seppona. Melana elmo tengka, kerana langkong otama etembang elmona caca. Amiin, Allahumma, Amiin..

Oreng seppo ta’ kengeng lako manglo, lebur ta-marenta, ponapa pole sampe’ ngeccap juba’ otaba adhing-bandhingngagi pottrana sareng kancana. Melana se sapaneka, kadhang ta’ egarassa agiba juba’, matoron ajina badan, tor magaggar atena ana’-poto. Kangos na’-kana’ gella’ daddi oreng se tako’, kerker malekker neng e rammena.

Para rabu se same molja, kerana cokop saka’dhinto tor-ator dhari badan kaula. Sakone’, namong moga agiba’a langkong barokah dhari Guste Allah. Manabi badha ator otaba sola tengka se korang sonduk dha’ panggaliyan Ajunan sadaja, badan kaula bid asmaepon manossa, nyo’on sapora se tadha’ batessa.

Korang lebbina, Wallahul Muwaffiq wa Hidayah, wassalamu ‘alaikum wa rahmatullahi wa barokaatuh.

* Naskah pidato ka’dhinto eserrat kalaban aguna’agi ejaan ‘Asel Sarasehan 1973’.

Part 4: Pantun Ironi & Jenaka

86
Ka Ghiliyâ taḍâ’ ombâ’
Bâḍâ ombâ’ taḍâ’ ghilina
Abinéya taḍâ’ enḍâ’
Bâḍâ enḍâ’ taḍâ’ ghighina

87
Ngala’ lalang ngébâ ghunténg
Lalang panḍâ’ cé’ bânnya’na
Abâ’ palang bulâ tétténg
Ajhâlân taḍâ’ teppa’na

88
Ḍâ’ ngenḍâ’ ngajhumé tolang
Sajân segghut sampé’ néléng
Mon abâ’ nojjhuné palang
Gur-margut ésangka maléng

89
Dlima méra cé’ manéssa
Étambi’ sambi réng méréng
Ḍimma bulâ ta’ ngennessa
Bâḍâ embi’ nopé soléng

90
Wâ’-buwâ’ân neng é sabâ
Kala’anna semmo énthéng
Kabâḍâ’ân pon aobâ
Bânnya’ tékos nabâng kocéng

91
Sabbhân aré ghângan kangkong
Kerra’aghi étong-potong
Kanéserré lengngen tokkong
Akalambhi atong-ghâttong

92
Ma’ ellang ellanga bhiru
Ellang poté ménta kokés
Ma’ palang palanga ghâllu
Sala bincé mata birkés

93
Ngaré lalang bhiru-bhiru
Ngala’ kangkong bâghi embi’
Aba’ palang palang ghâllu
Karé néngkong ta’ éberri’

94
Nyaré tolang ka ghir séréng
Pamékolla not-pennodhân
Abâ’ palang laké tétténg
Dhing ajhâlân jet-onjeddhân

95
Mellé sabbhu’ ngébâ ḍhuḍḍhut
Dhuli mangkat kébâ pésséna
Anapé tabu’ ma’ jeḍḍut
Kan jeḍḍut bâḍâ ésséna

96
Saténa ampon épékol
Lambâ’ mola ékasangkol
Nyamana lé-pélé bukkol
Nyatana ollé réng ḍhingkol

97
Mellé nangka sabâ’ cemmon
Ékakana sabâ’ ḍiyâ
Anapé dhika ma’ bhingong
Clanana panḍâ’ salajâ

98
Ollé sorat ḍâri Bângko’
Kaḍung ghâmpang pas ételko’
Mlarat dhâddhi réng bungko’
Téḍung ghentang mara dhâlko’

99
Ka Jâgâlan ngébâ sapé
Sambhudhân panyémbu otang
Sé ajhâlân ta’ té-ngaté
Jherbhâdhân labu napang

100
Macco blinjhu alé’-palé’
Namen terrong é téngghina
Loco ongghu dhika alé’
Sala kélpong taḍâ’ ghighina

Part 3: Pantun Romantis

61
Ngerra’ koko ghân sakoné’
Klabân laddhing ḍâ’ pakséna
Séra néko dhika alé’
Parabân seḍḍhâ’ robâna

62
Ka Taraté Pajikaran
Terros ngara ḍâ’ ka Lénteng
Sabbhân aré kér-pékkéran
Ngantos dhika ta’ ḍhik ḍâteng

63
Ka Poterran ngébâ koḍung
Ngébâ sampér kaén jita
Kér-pékkéran ta’ ḍhik téḍung
Sé épékkér coma dhika

64
Jhuko’ jhubit jhuko’ tono
Palappaén jhâ’ papotthon
Bulâ abit ta’ atemmo
Sa’aré rassa sataon

65
Samilyar tambâ saratos
Saébu ghi’ ollé kéya
Ta’ kellar bulâ sé ngantos
Kabhuru sé atemmowa

66
Ḍâ’ bârâ ‘ bâḍâ sapéna
Bâḍâ ngotep cé’ kajâna
Jhâ’ kaberrâ’ dhika aténa
Bulâ teptep sé tarésna

67
Ka Bâluto lébât Talang
San-mésan ḍâ’ ka Sarongghi
Dhing ésto maḍḍhâ maélang
San-rasan jhâ’ éḍingngaghi

68
Akalambhi bârna bhiru
Sé poté pegghâ’ taléna
Dhika jhâu bulâ jhâu
É até taḍâ’ engghânna

69
Nyékot klambhi kaén kaci
Épabâli marghâ buḍḍhu
Dhika mojhi bulâ mojhi
Moghâ dhuli bâḍâ jhuḍhu

70
Asalebbâr bârna celleng
Sabbhu’ tanto paḍâ bâḍâ
Dhika ngombâr bulâ senneng
Ongghu ésto ta’ ḍhâ-kénḍhâ

71
Jhuko’ kopé’ jhuko’ bhâbdheng
Laléma’ dhâddhi sasanga’
Néko’ alé’ bulâ ḍâteng
Pasemma’ dhuli pasemma’

72
Ka ghunong ngala’ nyarowan
Tanto senneng ka maddhuna
Até bhingong ta’ karowan
Brinto rassana réng trésna

73
Ngala’ bennang bâna nangka
Éyangghi’ padhâddhi kaén
Bulâ senneng ḍâ’ ka dhika
Jhâ’ sampé’ bâghi réng laén

74
Romanna mon paḍina
Dhinéng toḍi’ iyâ laddhing
Émanna mon ta’ dhâddhiyâ
Karé kolé’ kennéng séddhing

75
Mon olar olar aléngker
Olar sanca mara lengngen
Ta’ kellar bula sé néser
Coma dhika kangen-angen

76
Ka pasara mellé kaén
Klambhi poté ésékota
Ta’ kéra nyaré réng laén
Jhânjhi maté labân dhika

77
Bijjhân arta’ bârna bhiru
Soro soḍu ghân sabighi
Najjân ella’ tasé’ jhâu
Mon jhuḍhu masthé apangghi

78
Ra-kara bâḍḍhâna ghulâ
Ghulâ poté ḍâlem kanthong
Ta’ kéra pésa bân dhika
Jhâbhâ maté sala séttong

79
Kalambhina cé’ poténa
Ésékot kalabân ghunténg
Mon jhânjhina cé’ masthéna
Sé ngantos samalem bhenténg

80
Mellé terrong ghân sasébâ’
Billâ mata kajhâmowa
Sé kerrong ta’ kennéng tambhâ’
Bilâ kéya sé tatemmowa

81
Sampér sarong é bâḍḍhâna
Sé séttong angghuy sapowan
Pékkér kerrong ka robâna
Até bhingong ta’ karowan

82
Ka ghunong ngala’ nyarowan
Kopé bellâ kabâḍḍhâ’â
Até bhingong ta’ karowan
Napé bulâ katambhâ’â

83
Mon ménnya’na ménnya’ solar
Bânnya’ messen ampon sobung
Mon énga’ rassa ta’ kellar
Syang malem ta’ ngeḍḍhâ téḍhung

84
Ka tajjhân molonga sabu
Paghâi’na ghâlâ pappa
Sanajjân lé’ paḍâ jhâu
Ta’ kéra bulâ sé loppa

85
Ḍâ’ kamar ngala’a sampér
Bâḍâ ngotep sampé’ loka
Jhâ’ mangmang Lé’ jhâ’ kabâtér
Bulâ teptep anḍi’ dhika


Bersambung ke: Page 4 (Pantun Ironi & Jenaka)

Part 2: Pantun Nasihat

41
Ngala’ cobbhu’ bâḍḍhâ séré
Séré beccé’ temmo ora’
Bhuppa’ bhâbbhu’ kaneserré
Jhâ’ sampé’ alabân oca’

42
Aménnya’a acokora
Aséséra akaca tanto
Kaénga’é sé méyara
Pékkér sossa tompang lesso

Kaca Kapéng 8

43
Ngala’ aéng labân maddhu
Dhuli totta’ kajhâmowa
Ḍâ’ réng towa ana’ kodhu
Toro’ oca’ salanjhângnga

44
Klambhi poté sapa rowa
É tanangnga ngébâ sorat
Mon abhâkté ḍâ’ réng towa
Salamet dhunnya akhérat

45
Méghâ’ ebbhu’ Aré Satto
Aré Ahad pamoléna
Bhuppa’ bhâbbhu’ ghuru rato
Éhormat ḍâ’ péléyanna

46
Abéca’an tor-ta’antor
Ngalébâdhi patamanan
Sakanca’an kodhu akor
Bi-lebbi satarétanan

47
Kalambhi kotang éjhâi’
Sé ngarang oréng Bâluto
Sé lebbi ghâmpang abherri’
Sé korang senneng ébhânto

48
Péréng cangkér lomaré
Ésabâ’ étata maré
Oréng méskén kanéserré
Atana’ asella aré

Kaca Kapéng 9

49
Campor bâ’mi pola bânné
Jhâ’ palappaé bhâbâng témor
Silaturrahmi lakoné
Nya’ rajhekké lanjhâng omor

50
Tar ka ḍâpor ngala’ toḍi’
Lebbi serréng sénga’ cambur
Anḍhâp asor éka’anḍi’
Kabbhi oréng paḍâ lébur

51
Mellé temmo sabbhân lagghu
Pamoléna nréma sorat
Nyaré élmo patarongghu
Kangghuy sangona akhérat

52
Ḍâ’ Bhâru terros Paséan
Aré Rebbhu ka Sarongghi
Ḍâ’ ghuru é sakola’an
Napé ḍhâbu éstowaghi

53
Aré’ Lancor Pamekkasan
Sakobhengnga bhângon bunter
Bhâjheng ajhâr ros-terrosan
Ombhâlânna tanto pénter

54
Nemmo témon bân dhâlima
Maḍḍhâ polé jhuluwâghi
Élmo umum bân aghâma
Paḍâ saré ongghuwâghi

Kaca Kapéng 10

55
Témon smangka konḍur cacca
Bâḍḍhâ’aghi péréng bunter
Lamon dhika lébur maca
Bhâkal dhâddhi oréng pénter

56
Oréng tané ngonḍhu sokon
Aghâgghârân ghân sakoné’
Laké biné kodhu rokon
Jhâ’ tokaran soal kéné’

57
Alajârân aéng kéné’
Pamoléna ngèbâ oḍâng
Pangasélan néng sakoné’
Bâlânjhâna épamenḍâng

58
Ngala’ ghentong ḍâ’ Pamoroh
Ésajjhâ’â kalagghuwânna
Sala séttong anḍi’ kaléro
Sé rajâ é pangabbruna

59
Étampané maghi koran
Pamacana jhâ’ kabhuru
Laké biné jhâ’ atokaran
Rajhekkéna lé ta’ buru

60
Ḍâ’ ḍâjâ ménghâ’â sapé
Ḍâ’ bârâ’ méghâ’â jhârân
Ḍâ’ sadhâjâ jhâ’ kaloppaé
Sé épénta kajhembhârân

Bersambung ke: Part 3 (Pantun Romantis)

Part 1: Pantun Religi

 Angghidhânnépon Drs. H. Muakmam (Bângaseppo Pakem Maddhu, Pamekasan)
Angghidhânnépon Drs. H. Muakmam (Bângaseppo Pakem Maddhu, Pamekasan)
Kaca Kapéng 01

01
Clana napé clana kona
Clana kona clana ésolam
Ghâma napé sé samporna
Sé samporna ghâma Islam

02
Mellé lonthong labân élat
Ngébâ élat Aré Satto
Sé séttong maos syahadât
Sé ḍuwâ’ solat léma bâkto

03
Ngébâ calo’ Aré Salasa
Pamoléna mellé kaén
Nomer tello’ apowasa
Péttrana jhâ’ kaloppaén

04
Dhâlimana pon maroka
Ékakana ghân sabighi
Sampornana ḍâ’ ka Mekka
Ḍâ’ Baitullah ongghâ ajjhi

05
Namen bhâko mon éséram
Najjân lesso bânnya’ obâng
Lamon ngako oréng Islam
Sabbhân bâkto wâjib bhâjâng

06
Lanjhâng panḍâ’ tolang roso’
Lem ḍâḍâna bâḍâ até
Bhâjâng wâjib kalabân hoso’
Sowarghâna ékaollé

Kaca Kapéng 2

07
Ghân saloné mon nangkana
Ékakana kaḍuwâi
Ngalakoné paréntaNa
Cegghâ’ânna éjhâuwi

08
Réng tané éntar ka kolla
Pamangkaddhâ bâjâ lagghu
Ngalakoné parénta Alla
Ghânjhârânna rajâ ongghu

09
Mellé temmo nemmo korma
Bâḍâ takér dâun bhiru
Nyaré élmo élmo aghâma
Ta’ mékkér kennengngan jhâu

10
Ngérat biḍhik ghân saloné
Kennéng érat sambi nembhâng
Solat wâjib élakoné
Dhinéng sonnat yâ ta’ tobâng

11
Ka dhisa melléya panḍân
Lébâdhâ ajhâlân nétténg
Apasa bulân Ramadân
Abiddhâ sabulân bhenténg

12
Santré ajhâr neng Madrâsa
Pamokka’ molaé alép
Molaé pajjhâr apasa
Dhing abhuka ḍâpa’ Maghrib

Kaca Kapéng 3

13
Mellé témon ḍâ’ Narokan
Sakalasa pas ébâcco
Bânné ghun ta’ ngénom ngakan
Réng apasa naghen napso

14
Kapalla Mat Drussa sanga’
Taséllem kakabbhi maté
Bhâttalla apasa bânnya’
Oréng Islam bi’ té-ngaté

15
Rantang poté élapésé
Rantang méra lébâr sara
Otang péssé majâr péssé
Otang pasa majâr pasa

16
Ghellângnga ḍâri salaka
Bhângonna palé’ obi
Séyangnga dhika apasa
Malemma dârus tarabi

17
Saropéya péssé manat
Dhu’ummaghin ḍâ’ réng ngemmés
Bâḍâ kéya pasa sonnat
Pasa Sennén bân Kemmés

18
Nyassa maréna aséram
Ka arésan nyombu’ lottré
Apasa hokomma haram
Neng tellasan Idul Fitri

Kaca Kapéng 4

19
Kalambhina pon écellup
Kalambu sabâ’ lomaré
Dhing pasana Nabbhi Dâud
Ta’ bu-ambu ella’ sa’aré

20
Nangghâ’ sabu bân komancér
Ékakan mot-kelmodhân
Ajjhâ’ ragu bân kobâtér
Pasana maséhat bhâdhân

21
Aré Salasa ḍâ’ Naméra
Ngébâ mrongghi bâḍḍhâ talam
Maré apasa apéttra
Nyokobhi rokon Islam

22
Obhât méra tambhá’aghi
Jhâ’ loppa dhuli assaén
Zâkat pettra dhu’ummaghi
Ḍâ’ fukara’ fakér méskén

23
Kala’aghi no’ poterra
Korong kerrep ghâbây bâḍḍhâ
Oréng soghi ta’ apéttra
Jhâ’ ngarep maso’ sowarghâ

24
Dhâmar téra’é poterra
Neng pangpang ghântong téngghi
Coma péra’ majâr péttra
Réng sorang saghântang bhâi

Kaca Kapéng 5

25
Péréng talam éssé katkat
Épatoron é tanéyan
Oréng Islam pasthé azâkat
Sataon néng sakaléyan

26
Ajhâr silat ḍâlem ejjib
Messén oḍi’ lajhu nyettir
Majâr zâkat empon wâjib
Molaé bhâji’ bhuru lahir

27
Kalénthang buwâna mrongghi
Ékella ta’ dhik lejjhâr
Ta’ ghâmpang dhâddhi réng soghi
Zâkaddhâ wâjib ébâjâr

28
Ataréka ngokér labáng
Samaréna nolés sorat
Asanḍhekka lakar lowang
Ambâ’ânna neng akhérat

29
Ḍâ’ roma mangkat motorra
Sakabbhinna kébâ’aghi
Ta’ coma zâkat péttra
Sadâka jaréya bâghi

30
Ka Pangléghur asakola
Lébât kottha masthéyaghi
Sajân lébur asadâka
Bherkat arta sajân soghi

Kaca Kapéng 6

31
Labun solam ghâbây lama’
Bhântalla ékébâ’aghi
Rukun Islam kapéng léma’
Ḍâ’ Baytullah ongghâ hajjhi

32
Mara néyat mellé sikat
Lé tekka poté ghighina
Séra kowat dhuli mangkat
Ḍâ’ Mekka terros Madina

33
Ḍâri sabâ nénténg kombhâ
Sé ngébâ ḍing-tabhârinḍing
Atawaf alénglêng Ka’bâh
Syafa Marwah Sya’i ngénḍing

34
Ajhâr massa’ kella célo’
Sajân lemma’ masang bujâ
Hajâr aswât é mor lao’
Pancoran emmas neng ḍâjâ

35
Buḍu’ dhârâ nyama pejji
Tomang bessé nyama kompor
Ngalakoné ibâdâ ajjhi
Jhâ’ toman caca sé kotor

36
Ghâlté’ téma keddhi’ ghâbul
Klémbângnga takaé’ mancêr
Tawaf Sya’i bi’ Tahallul
Tong-séttongnga ajjhâ’ céccér

Kaca Kapéng 7

37
Neng sasaka pako bâut
Krénnéngan ghâgghâr ka bâbâ
Neng Arafah lako wukuf
Kennengngan sé mustajâbâ

38
Ngala’ jita ébhit-sebbhit
Sambi mékkér éra-kéra
Musdâlifa wâjib mabit
Mélé blikér kangghuy jumra

39
Palappa ana-bârna
Épéyara é tanéyan
Musdâlifah pas ḍâ’ Mina
Lako jumra ta’ sakaléyan

40
Témon blungka’ cabbhi campor
Ella dhâddhi arojhâghâ
Lamon dhika hajjhi mabrur
Alla jhânjhi éngghân swarghâ


Bersambung ke: Page 2

Contoh Sambutan Temang Manten dalam Bahasa Madura dari Pihak Mempelai Pria


Ḍhâḍhâbun ḍâri Bhisan Laké’

1) Salam pamokka’ … … …
2) Okara éssé: akadhi jhâjhârbâ’ân é bâbâ ka’ḍinto.

Parjughâ kéraépon anglébâdhi ator kabidhân bhâdhân kaulâ, ngéréng paḍâ meltas meltés lothéya ngonjugghâghi pojhi sokkor ḍâ’ Poser Cahjâ; Ghusté Allah Sé Amorbhâ alam. Alhamdulillah, marghâ sadhâjâ ka’ḍinto tanto ampon asareng bhinareng tométa karsaépon Ghusté Allah, Sé Amorbhâ jhâghât, Sé arabâk maddhâi karep, kantos bhâdhân kaulâ sareng panjhennengngan sadhâjâ bisa somakta paḍâ ngokér taréka maranta lampa … … … saat samangkén panéka, sé karacék neng séttong tanéngan: énḍhâ rassana sa’alam bhâbhânḍhingannépon.

Shalawat sareng salam, tanto tettep sépa’ tor sekken, ka’atora ḍâ’ Nabbhi Muhammad Shallāllahu ‘alaihi wa sallam, sé ampon nyonaré calémot kabuḍhuwân kalabân tar-kataran téra’ sonarra élmo aghâma Islam. Saka’ḍinto, buwâ célo’, ngalécér tanto bhâdhân kaulâ sadhâjâ ngarep syafa’attépon: saé neng é alam kasar samangkén ka’ḍinto, jhughân paghi’ nalékana ampon ngaḍhep ḍâ’ Ajunannépon Allahu Subhānahu wa Ta’ālā.

Bhâdhân kaulâ bid asmaépon Mas Towan KH. Rustam Efendi sabhârunḍhut, bhâḍhi ngatorraghi sabhâris okara pangésto: kaso’on, mator sakalangkong ka’ator ḍâ’ tarétan bhisan sé ampon naréma bhâdhân kaulâ sabhârunḍhut, ḍâlem kabâḍâ’ân jhembhâr pangghâliyân, ékembhâri kalabân pangésto tor pangangghep sé sakalangkong bhungana até. Bhâdhân kaulâ sabhârunḍhut ta’ mangghi okara sé sorop tor ngeppas ka’angghuy maghulu’ ésséna ḍâḍâ, ḍâri sakalangkong bhungaépon, saghunong ana’ bhâbhânḍhingannépon. Coma rassa sokkor sé, malar moghâ, ta’ pegghâ’â ka’ator ḍâ’ Ghusté Allah Sé Mahangator ; الحمد لله الذي بنعمته تتم الصالحات. Sadhâjâ pojhi pangalem tettep ka’aghungannépon Ghusté Allah. Kalabân aghilina né’mat paparéng ḍâri Ajunan Ghusté, samporna ampon sadhâjâ parkara beccé’ ka’ḍinto…

Panyabis é aré sé jhumambhâr ka’ḍinto, aropa’aghi rénténgannépon bâkto sé tapongkor. Pan-saponapan aré ḍâri bulân se tapongkor, bhâdhân kaulâ ampon kéngéng édhi ḍâri sadhâjâ sana’-bârâjâ é ka’ḍinto, otamaépon ḍâri Mas Towan Abd. Karim sareng Ébhu Surammi ka’angghuy metthék kembhâng petthédhân sé bâḍâ é pamengkang sé langkong parjughâ ka’ḍinto. Maka Alhamdulillah, pucuk dicinta ulam pun tiba, aré mangkén samé tekka hajhât. Bhâdhân kaulâ bhâḍhi masra’aghi kembhârânnépon, martabhât kembhâng malathé sareng ghâḍḍhing otabâ kananga, éngghâl éyajhuma jhujhuk dhâddhi ḍu’-remmek. Bhâdhân kaulâ passra ghulu’ bungkol, malar moghâ kaponḍhiyâ kalabân kaéstowan, étaréma’a dhi-kadhiyâ potraépon dhibhi’; ḍu’ remmek, malar moghâ aro’omana sana’-bârâjâ saddhâjâna, nyellebbhin ḍâ’ sakobhengnga, tor langkong-langkong néra’é ḍâ’ bhângsana.

Saka’ḍinto, namong jhughân parlo ékaghâli, otamaépon sareng Mas Towan Abd. Karim sareng Ébhu Surammi, bân ta’ kalép kacong bhâdhân kaulâ ka’ḍinto. Kacong bhâdhân kaulâ éngghi saka’ḍinto bâḍâépon, ta’ érengghâné sareng arta, jhughân ta’ érengghâné sareng emas berlian. Namong, bhâdhân kaulâ sareng bhâpa’-bhâbhu’épon, ampon ta’ cokbâ sé masénga’ ḍâ’ ka kacong, kalabân bâbirjhi’ roséya ḍâlem bâbulângan: abhântal syahadat, asapo’ iman, apajung cahjâépon ḍhâḍhâbun ḍâri Kanjeng Nabbhi Muhammad. Tekka hajat oḍi’ nyaman, tor malar moghâ tettep dhâddhiyâ rarengghânna é ḍâlem anglajâri kaoḍi’am ka’ḍinto sé ta’ cokbâ bhâḍi tapangghi sareng ombâ’ tor angén. Allah Méyarsa, malar moghâ syahâdat, rabâgghâ iman, tor cahjâ ḍhâḍhâbunnépon Kanjeng Nabbhi Muhammad tettep dhâddhiyâ colok rabâk jhâlân kaoḍi’ânna kacong, langkong-langkong é naléka nonton sabbhâr tor tarentem salanjhângngâ juswâ kakaséna.

Bhâdhân kaulâ bid asmaépon Mas Towan KH. Rustam Efendi sabhârunḍhut, tanto ta’ kéngéng kalép ka’angghuy nyo’on sapora sé taḍâ’ okorra. Ma’ taker obâng sakarong, emas berlian sapetthé, jhâ’ réng satekkem accem, samangko’ maloko’, sacarpét karpét, sasebbhit serbét, hemm.. olléna abhâlângajâ. Saka’ḍinto kérana bhâdhân kaulâ ta’ bhâkal bhusen ka’angghuy ngatorraghi rassa saghunong panyo’on: sapora éngatasén kakorang-samporna’an panyabis bhâdhân kaulâ ka’ḍinto.

Sè pongkasan, kérana coma sabhuntel pandu’a kaberkadhân sé kabhughel sekken ḍâlem até: malar moghâ dhâddhiyâ juḍhu bhâris dhunnya kantos akhérat. Saéngghâ samé somakta épa’atong-rokon sareng Ghusté Allah, kantos tébhâ paḍâ alebbhu ḍâ’ sowarghâNa. Sorop kalabân ḍhâbuNa: اسكن انت وزوجك الجنة, “Neng-ennengnga bâ’na bân binéna bâ’na é sowarghâ!”, same sareng khéthob-épon ḍâ’ Nabiyullah Adam sareng Sayyidatuna Hawwa’ alaihimas shalātu wassalām.

3) Okara panotop … …
4) Salam panotop … …

*) Diolah dari berbagai sumber oleh: Soemarda Paranggana

Buat situs web Anda di WordPress.com
Mulai